Nghệ thuậtĐiện ảnh-Truyền hình

Thứ Tư, 15/05/2013 | 00:00 GMT+7

BÀN VỀ CHẤT THƠ TRONG ĐIỆN ẢNH VIỆT NAM

 

Cht thơ có th nói là cht tr tình ca ngôn ng được to nên t s hòa quyn gia v đẹp cm xúc, tâm trng vi v đẹp cách biu hin để khơi gi nhng rung động thm m, tình cm trong mi con người. Đối vi đin nh, cht thơ được th hin thông qua ngôn ng đặc trưng hin din trong mi thành t ca tác phm như: kch bn, thiên nhiên, hình tượng nhân vt, âm thanh..., kết hp vi nhng nhân t khác to nên cm xúc, v đẹp tr tình ca b phim. Đối vi nhng nhà làm phim, vic xây dng được b phim mang cht thơ luôn được quan tâm, bi đây là mt trong nhng yếu t quan trng đem li s độc đáo, hp dn cho tác phm và th hin du n cá nhân, bn lĩnh ngh thut ca mi ngh sĩ.

Đin nh thế giới ra đời năm 1895 gắn liền với tên tuổi của anh em nhà Lumiere - được coi là người khai sinh ra đin nh vi nhng b phim như: Đoàn tàu vào ga, Người tưới vườn b tưới. Theo thời gian cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, nhiều bộ phim ra đời đánh dấu tên tuổi của các nghệ sĩ, những người được xem là đặt nền móng cho nghệ thuật điện ảnh như: Devid W.Grifith, Saclo Saplin, Ernst Lubitsch, Xergey M.Eizentein, Vxevolod I.Pudopkin...; đồng thời cũng đánh dấu sự xut hin các trường phái đin nh vi nhiu phong cách ngh thut khác nhau như: ch nghĩa biu hin Đức, ch nghĩa n tượng và siêu thc Pháp, đin nh trí tu... Mt trong nhng phong cách ra đời trong thi k đầu ca ngh thut th by là các b phim ca đin nh thơ.

Người đặt nn móng, đại din tiêu biu cho đin nh thơđạo din A.P.Dôvgenkô, vi s ra đời ca b phim Đất (1930) mang đến cht thơ bay bng, thi v. Đất là triết lý khách quan v cuc sng và cõi vĩnh hng th hin cm hng v thiên nhiên, tình yêu, s sng và cái chết, người xem được truyn cm xúc, cm nhn cht thơ bng hình nh. B phim là s khái quát quá trình biến đổi to ln và nhng bước đi tt yếu ca lch s, xung đột đầy bi kch ca xã hi khi đang hướng ti tương lai được din ra trên cái nn đầy cht thơ gn vi s sng muôn đời ca thiên nhiên... Ba ch đề tình yêu, cái chết và thiên nhiên được th hin mt cách tinh tế trong phim nhm gi gm đến người xem thông đip sau cái chết là s sng sinh sôi.

Phong cách thơ ca P.Dôvgenkô được th hin trong b phim Đất và nhng tác phm v sau như: Ivan (1932), Cuc chiến đấu vì nước Ucraina Xô Viết (1943), Mitsurin (1949)... Đó là cht thơ bay bng tràn đầy thi v, đòi hi người xem phi có s liên tưởng v mt cm xúc, tư tưởng để nhn ra ý đồ ca tác gi.

So vi s ra đời ca đin nh thế gii, đin nh Vit Nam được khai sinh mun hơn. Trong khi đin nh thế gii đã có nhiu thành công, thì đin nh cách mng ca chúng ta mi trong giai đon hình thành. K t b phim đầu tiên Chung mt dòng sông (1959) do Phm K Nam và Hng Nghi đạo din ra đời đến nay, đã ln lượt xut hin hàng trăm tác phm, trong đó có nhng tác phm tr thành kinh đin, du n ca các giai đon phát trin ngh thut phim truyn nước nhà. Cũng chính t trong môi trường đin nh đã xut hin nhng đạo din, nhà quay phim có phong cách độc đáo, riêng bit tiêu biu cho phim truyn Vit Nam như: Mai Lc, Phm Văn Khoa, Nguyn Văn Thông, Hi Ninh, Huy Thành...

Năm 1962 b phim Con chim vành khuyên ca đạo din Nguyn Văn Thông và Trn Vũ ngay khi ra đời đã được người xem trong và ngoài nước nhit tình đón nhn. Ti liên hoan phim quc tế Caclovy Vary năm 1962, Con chim vành khuyên đã được trao gii đặc bit. Đó là mt thành công khi đầu ca nhng người làm đin nh Vit Nam. Bên cnh đó, b phim còn có v trí quan trng khi đánh du s ra đời ca mt phong cách làm phim, phong cách thơ: “Con chim vành khuyên là s m đầu ngt ngào cho nhng b phim giàu cht thơ và tr tình - mt phong cách sáng tác mi trong thi k trng nước ca đin nh dân tc”(1).

Cht thơ, s dung d ca b phim t đó đã tr thành mt trong nhng hướng tìm tòi th hin ca nhiu tác phm đin nh Vit Nam sau này như: Đến hn li lên (1974), M vng nhà (1979), Cánh đồng hoang (1979), Bao gi cho đến tháng mười (1984), Chuyn c tích cho tui 17 (1986), Mùa i (2000), Mùi đu đủ xanh, Mùa hè chiu thng đứng, Ba mùa...

Đạo din Nguyn Văn Thông, người khi đầu cho nhng b phim làm theo phong cách thơ, tng chia s: “Tôi bước chân vào đin nh thơ trước tiên là vì cái nghèo. Hu hết nhng phim tôi làm đều gp kinh tế eo hp. Không thđược nhng din viên ngôi sao, nhiu bi cnh ln nhưng vn có th nghĩ ra được nhng ý ln trong nhng chi tiết tưởng là rt nh. Thếđẻ ra phương pháp làm phim thơ: trước hết ch đề phim phi có tính khái quát cao. Kch bn gin d nhưng phi sâu, nhân vt ít nhưng phi đin hình - bi cnh không phc tp nhưng phi đẹp, hp vi hoàn cnh nhân vt - đạo din có th din t cm xúc ca mình mt cách t nhiên phóng khoáng - nhng điu trên tr thành thói quen và ri đin nh thơ đến lúc nào không biết...”(2).

Xem nhng b phim ca Nguyn Văn Thông như: Con chim vành khuyên, Bài ca không quên, N thn Laksmi... mi thy hết n lc luôn săn tìm cái mi ca bn thân tác gi. Mi phim là mt bài thơ mang màu sc và cp độ khác nhau, dn dt người xem ti nhng tng cm xúc phong phú. Cht thơ trong tác phm ca Nguyn Văn Thông được th hin lãng mn, phiêu bng, đôi khi hơi thoát thc. b phim Con chim vành khuyên cht thơ bt ngun t s hài hòa gia con người và thiên nhiên. Vic x lý hiu qu nhng cnh quay th hin được mi quan h gia bé Nga vi thiên nhiên, sông nước, mây tri là mt trong nhng phương thc biu hin cht thơ. B phim gây n tượng vi người xem bi cnh kết có cái gì đó đau thương nhưng cũng tht mãnh lit, anh hùng. Không ai có th quên cái chết ca bé Nga được các nhà làm phim th hin bng ngôn ng đin nh đầy n tượng: ng kính t trên cao vi xung thu ly hình bé Nga trúng đạn, trong giây phút cui cùng ca mình, em còn tìm cách th con chim vành khuyên lên bu tri xanh thm. Người xem qua đó thy lòng yêu thương, s trong sáng, mi quan h hài hòa gia con người và thiên nhiên, nim hy vng và s sng vn luôn trường tn, không vũ khí nào có th hy dit. Chính nhng hình nh gin d ca con người và thiên nhiên đã khiến b phim đẹp như mt bài thơ hùng tráng trong lòng người xem.

Nếu b phim Con chim vành khuyên là bài thơ tr tình xinh xn, thì N thn Laksmi, b phim th 6 ca đạo din Nguyn Văn Thông, li th hin được cht truyn thng, giàu tính n d, dn dt người xem ti tng sâu ca tâm tưởng. Đặc đim ni bt làm cho N thn Laksmi mang đậm màu sc ca đin nh thơ là kết cu phim đi theo mt đường dây vi các s kin được dn dt bi s liên tưởng ca tác gi. Phim không có li đối thoi, chính to hình, tiếng động âm nhc, s đối nghch gia các cnh đã nói thay li. Đối vi nhng b phim làm theo phong cách này đòi hi người xem phi dùng cm xúc để t so sánh, liên tưởng các yếu t vi nhau. Tác gi đã thành công trong vic tìm tòi cách th hin cht thơ, nó như mt bài thơ tr tình bi thm trên con đường đi đến hoàn thin ca con người.

Sau Nguyn Văn Thông, các đạo din khác như Trn Vũ, Khánh Dư, Đặng Nht Minh... cũng thành công trong sáng to nhng b phim mang cht thơ, để li du n cá tính riêng.

Trong phim Đến hn li lên ca Trn Vũ, cht thơ chính là s khơi gi, níu gi con người bng nét dung d t cuc sng và luôn đi sát vào thi cuc. Các trường đon trong phim đều n tượng vi người xem bi to hình đầy biu cm kết hp hài hòa vi cnh sc thiên nhiên và ni tâm ca nhân vt. Cht thơ xut hin trong mi yếu t tác phm, mc độ biu hin tuy có đậm nht khác nhau nhưng đều nhm đem li cho tác phm mt v đẹp tr tình. Người xem tht khó có th quên hình nh hi làng, giếng nước nơi các lin anh, lin ch hát quan h, ánh nng lp lánh làm khuôn mt ca h sáng bng lên, trên dòng sông nhng con đò đang trôi lng l... to nên không gian động nhưng tht thanh bình, đó như là s hòa hp tuyt đẹp gia con người vi cnh vt.

Đạo din Khánh Dư là mt trong nhng tác gi tiêu biu theo phong cách thơ. Xut phát t mt nhà quay phim, nhưng Khánh Dư đã thành công vi vai trò đạo din vi nhiu tác phm như M vng nhà, Cây xương rng trên cát, Hc trò thy thn, Bn tr... Mt điu d nhn thy trong các sáng tác ca ông là tính hin thc d di luôn hòa quyn vi cht thơ bay bng. Không ai có th quên được hình nh trong b phim M vng nhà, mt trong nhng tác phm thành công ca ông. Ni dung b phim nói v đề tài chiến tranh nhưng không h thy nhng cnh bom đạn d di, hay cuc chiến đấu ác lit, điu mà khán gi thy là s khc khoi ch mong m và ao ước cuc sng bình yên ca nhân vt trong phim. M vng nhà cun hút người xem bi các chi tiết hn nhiên, gin dđáng yêu ca lũ tr mong m v, mong đi hc tht trường có tm bng đen... Nim mong ước tuy gin d nhưng cũng tht ln lao. Vì vy nó cm động lòng người. M vng nhà mang đến cho người xem hơi gió min mit vườn ca dòng sông Cu Long thi v, vi mnh vườn quê nghèo, cây cu kh, con mương, tàu da... Nhng dư v nh nhàng, bay bng ca phim gi ti mt s lng đọng trong tâm hn v s phn con người trong cuc chiến tranh gian kh ca dân tc.

Cht thơ trong phim ca Đặng Nht Minh là s cun hút, rung động bi cách nhìn nhân ái ca tác gi v nhng s phn con người trong mi quan h vi xã hi được th hin qua nhiu tác phm: Bao gi cho đến tháng mười, Tr v, Thương nh đồng quê... B phim Bao gi cho đến tháng mười k v ni bun ca mt người ph n tr khi chng hy sinh trong chiến tranh. Tình hung nhân vt trong phim chôn cht ni đau để phng dưỡng cha chng là hình nh cm động, có sc truyn ti mnh m đến người xem. B phim đã thành công trong cách th hin hình thc bên ngoài ln chiu sâu bên trong. Tác gi đã tìm tòi, đổi mi ngôn ng đin nh để truyn ti mt b phim đầy cht thơ, va nh nhàng, dung d va rt đời. Có th nói cht thơ được th hin trong phim ca Đặng Nht Minh luôn n náu trong tng chi tiết, hành động ca nhân vt, hay tng s kin b phim.

Nhng b phim làm theo phong cách thơ luôn to nên s hp dn và độc đáo đối vi người xem, ch vi các chi tiết nh nhưng mang li hiu qu ln, góp phn to nên s logic cho câu chuyn. Vit Nam, nhng phim làm theo phong cách thơ không nhiu, chưa xut hin rm r và tri qua thăng trm như các dòng phim khác. Tuy xut hin vi s lượng ít, nhưng các tác phm làm theo phong cách thơ hay có biu hin ca cht thơ đều đạt được nhiu gii thưởng cao trong nước và quc tế, đồng thi cũng để li du n cá nhân, bn lĩnh ngh thut ca mi ngh sĩ.

_______________

1. T Hoàng Anh, Đi tìm đin nh thơ, Vin phim Vit Nam, 2003.

2. Nhiều tác giả, Tđiện ảnh thơ đến tiểu thuyết, Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội, 2011, tr.94.

Nguồn : Tạp chí VHNT số 347, tháng 5-2013

Tác giả : Lê Đình Tiến

Ý kiến bạn đọc

Loading.....

(Vui lòng điền đầy đủ thông tin và gõ nội dung bằng tiếng Việt có dấu)

Bài viết liên quan